Uziemienie domu to jeden z tych elementów instalacji, o których rzadko się mówi – dopóki nie wydarzy się coś niebezpiecznego. To właśnie ono decyduje o Twoim bezpieczeństwie, chroni sprzęt przed uszkodzeniem i zapewnia poprawne działanie nowoczesnych instalacji, takich jak fotowoltaika czy ładowarki aut elektrycznych. 

Czym dokładnie jest uziemienie domu, kiedy jest wymagane i jak wykonać je prawidłowo? W tym artykule wyjaśniam wszystko krok po kroku – prosto, konkretnie i bez technicznego żargonu. Przeczytaj!

Uziemienie domu – czym jest i jaką pełni funkcję?

Uziemienie domu to fundament bezpieczeństwa całej instalacji elektrycznej, choć często pozostaje niewidoczne i niedoceniane. W praktyce jest to celowe połączenie instalacji elektrycznej oraz metalowych elementów budynku z gruntem, który przejmuje i rozprasza niebezpieczne prądy. Dzięki temu energia elektryczna „ma gdzie uciec”, zamiast stanowić zagrożenie dla Ciebie, Twoich domowników i sprzętu.

Dobrze zaprojektowane i wykonane uziemienie działa stale, bezobsługowo i przez dziesiątki lat – pod warunkiem, że spełnia swoje kluczowe funkcje, opisane poniżej.

Ochrona przeciwporażeniowa

Najważniejszą rolą uziemienia jest ochrona ludzi przed porażeniem prądem elektrycznym. W normalnych warunkach obudowy urządzeń elektrycznych nie są pod napięciem. Problem pojawia się w chwili uszkodzenia izolacji – np. w pralce, bojlerze, płycie indukcyjnej czy pompie ciepła.

Dzięki uziemieniu niebezpieczne napięcie zostaje natychmiast odprowadzone do ziemi, a zabezpieczenia (wyłącznik różnicowoprądowy lub bezpiecznik) mogą szybko zadziałać i odłączyć zasilanie. Bez uziemienia prąd mógłby „czekać” na kontakt z człowiekiem, zamykając obwód przez ciało.

W praktyce oznacza to, że uziemienie nie tylko chroni sprzęt, ale realnie ratuje życie – szczególnie w łazienkach, kuchniach i pomieszczeniach technicznych, gdzie wilgoć zwiększa ryzyko porażenia.

Ochrona odgromowa (LPS)

Uziemienie odgrywa kluczową rolę również w ochronie budynku przed skutkami wyładowań atmosferycznych. Jeżeli dom jest wyposażony w instalację odgromową (LPS), to właśnie uziom stanowi jej końcowy i najważniejszy element.

Podczas uderzenia pioruna ogromna energia musi zostać bezpiecznie i szybko rozproszona w gruncie. Brak odpowiedniego uziemienia lub jego zbyt wysoka rezystancja może doprowadzić do poważnych uszkodzeń konstrukcji, instalacji elektrycznej, a nawet pożaru.

Co istotne, nawet jeśli budynek nie ma klasycznej instalacji odgromowej, prawidłowe uziemienie znacząco zmniejsza skutki przepięć wywołanych wyładowaniami w pobliżu. To szczególnie ważne w nowoczesnych domach pełnych elektroniki.

Ekwipotencjalizacja (GSW)

Ekwipotencjalizacja, realizowana poprzez Główną Szynę Wyrównawczą (GSW), to element uziemienia, który często bywa pomijany – niesłusznie. Jej zadaniem jest wyrównanie potencjałów elektrycznych pomiędzy wszystkimi metalowymi elementami w budynku.

Do GSW podłącza się m.in. rury wodne, gazowe, zbrojenie fundamentów, metalowe konstrukcje, instalację elektryczną oraz uziom. Dzięki temu nie występują niebezpieczne różnice napięć, które mogłyby pojawić się np. między pralką a rurą wodną.

Dla Ciebie jako użytkownika oznacza to jedno: dotykając różnych elementów w domu, nie jesteś narażony na przepływ prądu przez ciało, nawet w przypadku awarii.

Kompatybilność elektromagnetyczna (EMC)

Uziemienie ma ogromne znaczenie dla stabilnej i bezawaryjnej pracy urządzeń elektronicznych. Nowoczesne domy są pełne elektroniki: routery, sterowniki, systemy smart home, falowniki PV, pompy ciepła. Wszystkie te urządzenia generują i są wrażliwe na zakłócenia elektromagnetyczne.

Dobre uziemienie działa jak punkt odniesienia dla napięć i zakłóceń, ograniczając ich rozchodzenie się po instalacji. Efekt?

• mniej zakłóceń,
• stabilniejsza praca urządzeń,
• mniejsze ryzyko uszkodzeń elektroniki.

Jeśli zdarza Ci się, że sprzęt „wariuje”, resetuje się lub działa niestabilnie – przyczyna bardzo często leży właśnie w nieprawidłowym uziemieniu.

Znaczenie uziemienia przy instalacjach OZE i ładowarkach EV

Współczesne domy coraz częściej korzystają z fotowoltaiki, magazynów energii, pomp ciepła oraz ładowarek do samochodów elektrycznych. To urządzenia o dużej mocy, pracujące ciągle i wrażliwe na jakość instalacji.

W takich systemach uziemienie nie jest dodatkiem – jest warunkiem poprawnego działania. Falowniki PV wymagają stabilnego uziemienia do pracy bez błędów i wyłączeń. Ładowarki EV wykorzystują uziemienie do ciągłej kontroli bezpieczeństwa – jego brak lub zła jakość może uniemożliwić ładowanie pojazdu.

Co więcej, instalacje OZE zwiększają ryzyko przepięć i prądów upływu, dlatego solidne uziemienie chroni zarówno inwestycję wartą dziesiątki tysięcy złotych, jak i cały dom. Jeśli planujesz lub już posiadasz takie rozwiązania, dobre uziemienie jest absolutną podstawą.

Jak widzisz, uziemienie domu to nie teoria ani formalność. To realna ochrona ludzi, budynku i nowoczesnych technologii, z których korzystasz na co dzień. W kolejnych częściach artykułu pokażemy, jakie są rodzaje uziemień, jak dobrać właściwe rozwiązanie i jak wykonać je poprawnie, aby działało skutecznie przez lata.

Uziemienie domu a przepisy – co mówią normy i prawo?

Uziemienie domu nie jest kwestią uznaniową ani „dobrą praktyką” zależną od wykonawcy. To element wymagany przepisami, który podlega jasno określonym zasadom prawnym i normowym. Co ważne – odpowiedzialność za jego poprawne wykonanie spoczywa na inwestorze, nawet jeśli prace zleca firmie zewnętrznej. Dlatego warto wiedzieć, co dokładnie jest wymagane, jakie normy obowiązują i dlaczego nie są one „martwym zapisem”, lecz realnym standardem bezpieczeństwa.

Poniżej znajdziesz praktyczne wyjaśnienie przepisów – bez prawniczego żargonu, za to z naciskiem na to, co one oznaczają dla Ciebie i Twojego domu.

Prawo budowlane – kiedy uziemienie jest wymagane?

Prawo budowlane jasno wskazuje, że instalacje elektryczne w budynkach muszą zapewniać bezpieczeństwo użytkowania. Oznacza to m.in. ochronę przed porażeniem prądem, przepięciami i skutkami wyładowań atmosferycznych. Uziemienie jest jednym z podstawowych środków realizujących te wymagania.

W praktyce oznacza to, że:

• każdy nowo budowany dom jednorodzinny musi posiadać uziemienie,
• uziemienie jest wymagane przy modernizacji instalacji elektrycznej,
• jest niezbędne przy montażu instalacji fotowoltaicznej, pompy ciepła, rekuperacji czy ładowarki EV.

Brak uziemienia lub jego nieprawidłowe wykonanie może skutkować odmową odbioru budynku, problemami z ubezpieczeniem, a w razie wypadku – również odpowiedzialnością cywilną lub karną. Prawo budowlane nie podaje szczegółów technicznych, ale odsyła do norm, które precyzują, jak uziemienie ma wyglądać.

PN-HD 60364-5-54 – uziemienia instalacji niskiego napięcia

To jedna z najważniejszych norm dotyczących instalacji elektrycznych w budynkach mieszkalnych. Określa ona zasady wykonywania uziemień, przewodów ochronnych oraz połączeń wyrównawczych w instalacjach niskiego napięcia.

Norma ta wymaga m.in.:

• stosowania skutecznego uziomu jako punktu odniesienia dla całej instalacji,
• wykonania głównej szyny wyrównawczej (GSW),
• połączenia uziemienia z przewodem ochronnym PE,
• zapewnienia odpowiednio niskiej rezystancji uziemienia.

Dla Ciebie jako inwestora oznacza to jedno: instalacja elektryczna bez poprawnego uziemienia nie spełnia normy, nawet jeśli „działa” i świecą się lampki. Norma ta chroni nie tylko ludzi, ale też urządzenia i elektronikę, które są coraz bardziej wrażliwe na jakość instalacji.

PN-EN 62305-3 – uziemienie w ochronie odgromowej

Jeśli Twój dom posiada (lub powinien posiadać) instalację odgromową, kluczowe znaczenie ma norma PN-EN 62305-3. Dotyczy ona ochrony obiektów budowlanych przed skutkami wyładowań atmosferycznych, a uziemienie jest jej fundamentem.

Norma określa:

• jak powinien wyglądać uziom instalacji odgromowej,
• w jaki sposób należy łączyć go z innymi elementami budynku,
• jakie są wymagania dotyczące trwałości i skuteczności uziemienia.

W praktyce dobrze wykonane uziemienie zgodne z tą normą:

• bezpiecznie odprowadza prąd pioruna do ziemi,
• ogranicza ryzyko pożaru i uszkodzeń konstrukcji,
• chroni instalację elektryczną i elektronikę przed przepięciami.

Nawet jeśli instalacja odgromowa nie jest formalnie wymagana, solidne uziemienie znacząco podnosi poziom ochrony budynku.

PN-EN 62561-2 – wymagania dla elementów LPS

Ta norma uzupełnia ochronę odgromową o bardzo istotny aspekt: jakość i trwałość materiałów stosowanych w uziemieniach i instalacjach LPS. Określa wymagania dla takich elementów jak:

• pręty uziemiające,
• bednarki,
• złącza i zaciski,
• połączenia mechaniczne i elektryczne.

Dlaczego to ważne? Ponieważ uziemienie ma działać przez dziesiątki lat w gruncie, narażone na wilgoć, korozję i zmienne warunki chemiczne. Norma eliminuje rozwiązania prowizoryczne i niskiej jakości, które po kilku latach tracą skuteczność – często bez żadnych widocznych objawów.

Dla Ciebie oznacza to, że nie każdy metalowy pręt wbity w ziemię jest uziemieniem w rozumieniu przepisów.

Wymagana rezystancja uziemienia – dlaczego ≤ 10 Ω ma znaczenie?

Jednym z najczęściej przywoływanych parametrów uziemienia jest jego rezystancja, czyli opór, jaki stawia grunt przepływowi prądu. W praktyce, im niższa rezystancja, tym skuteczniejsze i bezpieczniejsze uziemienie.

W wielu przypadkach przyjmuje się wartość ≤ 10 Ω jako granicę zapewniającą:

• skuteczną ochronę przeciwporażeniową,
• prawidłowe działanie zabezpieczeń,
• poprawną pracę instalacji odgromowej i urządzeń elektronicznych.

Co ważne, nie zawsze da się osiągnąć taką wartość jednym prostym uziomem – wszystko zależy od rodzaju gruntu, wilgotności i konstrukcji budynku. Dlatego normy wymagają pomiarów rezystancji uziemienia, a nie tylko „wizualnej oceny”.

Dla Ciebie to jasny sygnał: prawdziwe uziemienie kończy się protokołem pomiarowym, a nie tylko zakopanym elementem w ziemi.

Uziemienie domu to obszar, w którym przepisy, normy i praktyka techniczna muszą iść w parze. Ich celem nie jest utrudnianie budowy, lecz zapewnienie realnego bezpieczeństwa – dziś i za 20 lat. W kolejnej części artykułu pokażemy, jakie są rodzaje uziemień i które rozwiązanie sprawdzi się najlepiej w Twoim przypadku.

Rodzaje uziemienia domu – jakie rozwiązanie wybrać?

Wybór odpowiedniego rodzaju uziemienia to jedna z najważniejszych decyzji technicznych przy budowie lub modernizacji domu. Nie istnieje jedno uniwersalne rozwiązanie dobre dla każdego budynku – wszystko zależy od etapu inwestycji, warunków gruntowych, dostępnej przestrzeni oraz planowanych instalacji (np. fotowoltaiki czy ładowarki EV). Poniżej znajdziesz szczegółowe omówienie najczęściej stosowanych typów uziemień wraz z ich zaletami, ograniczeniami i praktycznymi wskazówkami, które pomogą Ci wybrać najlepsze rozwiązanie dla Twojego domu.

Uziom fundamentowy – najlepsze rozwiązanie przy budowie domu

Uziom fundamentowy jest uznawany za najskuteczniejsze i najbardziej stabilne uziemienie, jakie można zastosować w budownictwie jednorodzinnym. Wykonuje się go poprzez połączenie bednarki lub przewodu stalowego zbrojenia fundamentów jeszcze przed wylaniem betonu.

Jego największą zaletą jest najniższy koszt wykonania, ponieważ wykorzystuje się elementy, które i tak są już częścią konstrukcji budynku. Dodatkowo uziom fundamentowy zapewnia bardzo stabilne parametry elektryczne, niezależne od pory roku, suszy czy opadów. Beton działa jak naturalny stabilizator wilgotności, co przekłada się na niską i trwałą rezystancję uziemienia.

Trzeba jednak pamiętać o istotnej wadzie: po wylaniu fundamentów nie ma możliwości wykonania uziomu fundamentowego. Jeśli ten etap zostanie pominięty, nie da się go „dorobić” bez ingerencji w konstrukcję budynku. Dlatego jest to rozwiązanie idealne wyłącznie na etapie budowy domu – i zdecydowanie warto je zaplanować z wyprzedzeniem.

Uziom otokowy – ochrona wokół budynku

Uziom otokowy to rozwiązanie często stosowane w budynkach już istniejących lub tam, gdzie uziom fundamentowy nie został wykonany. Polega na ułożeniu przewodu uziemiającego w ziemi wokół budynku, zazwyczaj na głębokości około 0,7–0,8 m, w postaci zamkniętej pętli.

Jego dużą zaletą jest skuteczna ochrona całego obwodu budynku, co ma szczególne znaczenie przy ochronie odgromowej i ograniczaniu przepięć. Uziom otokowy pozwala uzyskać dobre parametry rezystancji, zwłaszcza na gruntach wilgotnych i gliniastych.

Minusem jest inwazyjność wykonania – konieczne są prace ziemne wokół domu, co może oznaczać rozkopanie ogrodu, podjazdu lub tarasu. Dlatego najlepiej wykonać go jeszcze przed zagospodarowaniem terenu. To solidne i sprawdzone rozwiązanie, ale wymagające kompromisu między skutecznością a ingerencją w otoczenie budynku.

Uziom pionowy (szpilkowy) – gdy brak uziomu fundamentowego

Uziom pionowy, zwany też szpilkowym, to jedno z najczęściej wybieranych rozwiązań przy modernizacji istniejących domów. Polega na wbijaniu w grunt pionowych prętów uziemiających – ręcznie lub mechanicznie, najczęściej przy użyciu wibromłota.

Jego największą zaletą jest mała inwazyjność. Nie wymaga rozkopywania dużych powierzchni, dzięki czemu można go wykonać nawet na niewielkiej działce lub w już zagospodarowanym terenie. Uziomy pionowe pozwalają także dotrzeć do głębszych, bardziej wilgotnych warstw gruntu, co często przekłada się na lepsze parametry elektryczne.

Warto jednak wiedzieć, że pojedyncza szpilka rzadko wystarcza. Najczęściej stosuje się kilka połączonych prętów, aby osiągnąć wymaganą rezystancję. To rozwiązanie elastyczne, skuteczne i relatywnie szybkie w realizacji – pod warunkiem poprawnego zaprojektowania i pomiarów końcowych.

Uziomy skaliste i wiercone – rozwiązania w trudnych warunkach gruntowych

Nie każda działka oferuje idealne warunki do wykonania klasycznego uziemienia. Na terenach skalistych, górskich lub o bardzo suchym podłożu stosuje się uziomy wiercone, które umożliwiają dotarcie do głębszych warstw gruntu lub wód gruntowych.

To rozwiązania bardziej zaawansowane technologicznie i droższe, ale często jedyna skuteczna opcja, gdy standardowe metody zawodzą. Dzięki wierceniu możliwe jest uzyskanie stabilnej i niskiej rezystancji nawet w bardzo trudnych warunkach geologicznych.

Choć nie są to rozwiązania masowe, warto o nich wiedzieć – szczególnie jeśli budujesz dom w nietypowej lokalizacji. Dobrze zaprojektowany uziom wiercony zapewnia wysoką skuteczność i długoterminową niezawodność, nawet tam, gdzie inne metody okazują się nieskuteczne.

Rodzaj uziemienia powinien wynikać z realnych warunków technicznych, a nie z przypadkowego wyboru. To właśnie dopasowanie rozwiązania do gruntu, etapu inwestycji i instalacji w budynku decyduje o jego skuteczności.

Materiały stosowane w uziemieniu – co wpływa na trwałość i skuteczność?

Choć uziemienie kojarzy się głównie z prętem wbitym w ziemię lub bednarką w fundamencie, w rzeczywistości to właśnie materiał decyduje o tym, czy system będzie działał skutecznie przez kilka, czy kilkadziesiąt lat. Uziom pracuje w gruncie nieprzerwanie, pod wpływem wilgoci, zmiennych temperatur, związków chemicznych i prądów błądzących. Dlatego wybór materiału nie powinien być kompromisem „na teraz”, lecz świadomą decyzją na cały okres użytkowania domu.

Stal ocynkowana ogniowo – rozwiązanie ekonomiczne

Stal ocynkowana ogniowo to materiał, który spotkasz najczęściej w standardowych uziemieniach domów jednorodzinnych. Jej popularność wynika głównie z niskiej ceny oraz łatwej dostępności. Warstwa cynku zabezpiecza stal przed korozją, spowalniając jej niszczenie w gruncie i pozwalając uzyskać poprawne parametry uziemienia przy niewielkich nakładach finansowych.

Trzeba jednak mieć świadomość, że cynk nie chroni wiecznie. W glebach wilgotnych, kwaśnych lub zanieczyszczonych chemicznie warstwa ochronna zużywa się szybciej, a po jej uszkodzeniu stal zaczyna korodować. To materiał, który sprawdzi się w prostych warunkach gruntowych, ale wymaga rzetelnego wykonania i okresowej kontroli, zwłaszcza w perspektywie kilkunastu lat.

Stal pomiedziowana – kompromis ceny i trwałości

Stal pomiedziowana to rozwiązanie, które coraz częściej wybierają inwestorzy szukający czegoś więcej niż minimum normowe, ale bez wchodzenia w kosztowną półkę premium. Rdzeń stalowy zapewnia dużą wytrzymałość mechaniczną, natomiast warstwa miedzi skutecznie chroni przed korozją i poprawia przewodność elektryczną.

Dzięki temu materiał ten dobrze sprawdza się w uziomach pionowych i w gruntach o podwyższonej wilgotności. Jest trwalszy niż stal ocynkowana, a jednocześnie wyraźnie tańszy od elementów wykonanych w całości z miedzi czy stali nierdzewnej. To rozsądny wybór, jeśli zależy Ci na stabilnych parametrach uziemienia przez długie lata, bez niepotrzebnego przepłacania.

Stal nierdzewna V4A – rozwiązanie premium

Stal nierdzewna V4A to materiał stosowany tam, gdzie warunki gruntowe są wyjątkowo wymagające lub gdy inwestor chce mieć absolutną pewność trwałości systemu. Charakteryzuje się bardzo wysoką odpornością na korozję, również w środowiskach zawierających sole, związki siarki czy przy wysokim poziomie wód gruntowych.

Jej największym atutem jest praktycznie nieograniczona żywotność. Uziom wykonany z V4A zachowuje swoje właściwości przez dziesięciolecia, bez spadku skuteczności i bez konieczności ingerencji. Wysoka cena sprawia jednak, że rozwiązanie to rzadko trafia do standardowych domów jednorodzinnych. To wybór dla tych, którzy myślą o uziemieniu jako inwestycji „raz i na zawsze”.

Miedź – najwyższa przewodność elektryczna

Miedź wyróżnia się najlepszą przewodnością elektryczną, co pozwala uzyskać bardzo niską rezystancję uziemienia nawet przy mniejszej liczbie elementów. Z tego względu jest szczególnie ceniona w instalacjach wrażliwych na zakłócenia, takich jak fotowoltaika, elektronika czy systemy automatyki.

Jednocześnie miedź jest materiałem drogim i podatnym na kradzieże, a jej niewłaściwe łączenie z innymi metalami może prowadzić do problemów korozyjnych. Dlatego najczęściej stosuje się ją jako część systemu, np. w przewodach uziemiających i połączeniach wyrównawczych, a nie zawsze jako jedyny materiał uziomu.

Korozja elektrochemiczna i znaczenie złączy bimetalicznych

Jednym z najbardziej niedocenianych zagadnień przy wykonywaniu uziemienia jest kontakt różnych metali. Bezpośrednie połączenie miedzi ze stalą lub stalą ocynkowaną prowadzi do powstania korozji elektrochemicznej, która potrafi zniszczyć połączenie znacznie szybciej niż sama praca uziomu w gruncie.

Dlatego tak istotne są złącza bimetaliczne, które oddzielają różne materiały i eliminują ryzyko reakcji elektrochemicznych. To niewielki element, ale o ogromnym znaczeniu dla trwałości całego systemu. Nawet najlepszy materiał nie spełni swojej funkcji, jeśli połączenia zostaną wykonane nieprawidłowo.

Wiele problemów z uziemieniem nie pojawia się od razu po wykonaniu, lecz dopiero po kilku latach. Najczęściej ich przyczyną jest właśnie niewłaściwy dobór materiałów lub połączeń, które z czasem tracą swoje właściwości w gruncie.

Jak wykonać uziemienie domu krok po kroku?

Prawidłowe wykonanie uziemienia to przemyślany proces techniczny, który powinien uwzględniać zarówno konstrukcję budynku, jak i warunki gruntowe oraz charakter planowanych instalacji. Uziemienie nie jest elementem, który można zaprojektować „uniwersalnie” – jego skuteczność zależy od dopasowania rozwiązania do konkretnej sytuacji. Dobrze wykonany system będzie działał stabilnie przez wiele lat, natomiast błędy popełnione na etapie realizacji często ujawniają się dopiero w trakcie eksploatacji.

Dobór rodzaju uziomu do warunków budynku i gruntu

Pierwszym krokiem jest świadomy wybór rodzaju uziomu, który powinien wynikać z etapu inwestycji oraz właściwości gruntu. Na etapie budowy domu najkorzystniejszym rozwiązaniem jest uziom fundamentowy, który można zintegrować z konstrukcją obiektu. W budynkach istniejących, gdzie fundamenty są już wykonane, stosuje się najczęściej uziomy otokowe lub pionowe.

Kluczowe znaczenie ma także rodzaj podłoża. Grunty gliniaste i wilgotne sprzyjają uzyskaniu niskiej rezystancji uziemienia, natomiast piaski, żwiry czy grunty skaliste wymagają zastosowania bardziej rozbudowanych lub głębszych systemów uziemiających. W praktyce już na tym etapie warto przewidzieć wykonanie pomiarów lub konsultację z elektrykiem, który oceni, czy planowane rozwiązanie pozwoli osiągnąć wymagane parametry.

Montaż uziomu fundamentowego

Uziom fundamentowy wykonuje się przed betonowaniem fundamentów, dlatego wymaga zaplanowania na bardzo wczesnym etapie budowy. Najczęściej stosuje się bednarkę lub przewód stalowy, które są trwale połączone ze zbrojeniem fundamentów i wyprowadzone do miejsca przyszłej Głównej Szyny Wyrównawczej.

Kluczowe jest zapewnienie ciągłości elektrycznej połączeń oraz odpowiednie zabezpieczenie wyprowadzeń przed uszkodzeniem. Beton stanowi naturalne środowisko stabilizujące wilgotność, dzięki czemu uziom fundamentowy charakteryzuje się bardzo dobrymi i długotrwałymi parametrami. To rozwiązanie uznawane za najbardziej efektywne i najmniej podatne na zmiany warunków zewnętrznych.

Montaż uziomu otokowego

Uziom otokowy wykonuje się poprzez ułożenie przewodu uziemiającego w ziemi wokół budynku, zazwyczaj na głębokości poniżej strefy przemarzania. Przewód tworzy zamkniętą pętlę, co pozwala na równomierne rozproszenie prądów do gruntu.

Podczas montażu niezwykle ważne jest zachowanie odpowiedniej głębokości oraz trwałych połączeń mechanicznych i elektrycznych. Uziom otokowy sprawdza się szczególnie dobrze jako element ochrony odgromowej i jako rozwiązanie uzupełniające w przypadku trudniejszych warunków gruntowych. Należy jednak uwzględnić zakres prac ziemnych i zaplanować je przed ostatecznym zagospodarowaniem terenu.

Montaż uziomu szpilkowego

Uziom pionowy polega na instalacji prętów uziemiających wprowadzanych w głąb gruntu. Celem tego rozwiązania jest osiągnięcie warstw gruntu o lepszej przewodności, co bywa szczególnie istotne na działkach z suchym lub piaszczystym podłożem.

W praktyce bardzo rzadko stosuje się pojedynczy pręt – zazwyczaj kilka elementów łączy się w jeden system, aby uzyskać wymaganą rezystancję. Uziom szpilkowy jest często wybierany w istniejących budynkach, ponieważ umożliwia wykonanie uziemienia bez ingerencji w konstrukcję fundamentów.

Połączenie z Główną Szyną Wyrównawczą (GSW)

Niezależnie od rodzaju zastosowanego uziomu, kluczowym etapem jest jego poprawne połączenie z Główną Szyną Wyrównawczą. To właśnie GSW stanowi centralny punkt, w którym zbiegają się wszystkie połączenia ochronne budynku – instalacja elektryczna, rury wodne, elementy metalowe oraz uziemienie.

Połączenie powinno być wykonane przewodem o odpowiednim przekroju, w sposób trwały i odporny na korozję. Od jakości tego połączenia zależy skuteczność ochrony przeciwporażeniowej i wyrównania potencjałów w całym budynku. W praktyce to jeden z najważniejszych elementów całego systemu, choć często pozostaje niewidoczny po zakończeniu prac.

Prawidłowo wykonane uziemienie nie jest efektem jednego działania, lecz spójnego procesu, w którym każdy etap ma znaczenie. Od trafnego doboru rodzaju uziomu, przez jakość wykonania, aż po poprawne połączenie z Główną Szyną Wyrównawczą – wszystkie te elementy wspólnie decydują o skuteczności całego systemu.

Pomiary uziemienia – jak sprawdzić, czy uziemienie działa poprawnie?

Nawet najlepiej zaprojektowane i starannie wykonane uziemienie nie daje żadnej gwarancji bezpieczeństwa bez pomiarów. To właśnie pomiary potwierdzają, czy system faktycznie spełnia swoją funkcję i czy osiągnięto wymaganą rezystancję uziemienia. Co istotne, pomiary nie są formalnością „do papierów”, lecz realnym sprawdzeniem skuteczności ochrony przeciwporażeniowej i odgromowej. Bez nich nie masz pewności, że uziemienie działa tak, jak powinno.

Metoda techniczna 3-przewodowa

Najbardziej klasyczny i najczęściej stosowany sposób pomiaru rezystancji uziemienia. Polega na wykorzystaniu trzech elektrod: badanego uziomu oraz dwóch sond pomocniczych umieszczonych w gruncie w odpowiednich odległościach. Miernik wymusza przepływ prądu, a następnie oblicza rezystancję na podstawie spadku napięcia.

Zaletą tej metody jest wysoka dokładność, pod warunkiem, że pomiar zostanie wykonany zgodnie z zasadami – z odpowiednimi odległościami sond i przy stabilnych warunkach gruntowych. To metoda referencyjna, stosowana zarówno przy odbiorach nowych instalacji, jak i przy okresowych kontrolach.

Warto wiedzieć, że pomiar 3-przewodowy wymaga dostępu do terenu wokół budynku. W gęsto zabudowanych działkach lub w miastach jego wykonanie bywa utrudnione, ale jeśli warunki na to pozwalają, jest to najbardziej wiarygodny sposób oceny jakości uziemienia.

Metoda udarowa

Stosowana jest głównie tam, gdzie nie ma możliwości rozstawienia sond pomiarowych, np. na małych działkach lub w budynkach już zagospodarowanych. Wykorzystuje ona impulsy prądowe o charakterystyce zbliżonej do przepięć lub wyładowań atmosferycznych, dzięki czemu pozwala ocenić zachowanie uziemienia w warunkach dynamicznych.

To metoda szczególnie przydatna przy instalacjach odgromowych i systemach ochrony przepięciowej, gdzie liczy się nie tylko wartość rezystancji statycznej, ale również zdolność uziomu do rozpraszania energii w krótkim czasie.

Trzeba jednak pamiętać, że metoda udarowa nie zawsze zastępuje pomiar techniczny. Najczęściej traktuje się ją jako rozwiązanie alternatywne lub uzupełniające, stosowane wtedy, gdy klasyczny pomiar jest niemożliwy lub niewystarczający.

Protokół pomiarowy – kto może go wykonać?

Wyniki pomiarów muszą być potwierdzone protokołem pomiarowym, który stanowi oficjalny dokument techniczny. Taki protokół jest wymagany m.in. przy:

• odbiorze budynku,
• zgłoszeniu instalacji fotowoltaicznej,
• odbiorach instalacji odgromowej,
• kontrolach okresowych.

Protokół nie może być sporządzony przez dowolną osobę. Musi go wykonać uprawniony elektryk, który bierze odpowiedzialność za poprawność pomiarów i ich interpretację. Dokument zawiera m.in. opis zastosowanej metody, wyniki pomiarów, warunki ich wykonania oraz jednoznaczną ocenę, czy uziemienie spełnia wymagania.

Dla Ciebie jako inwestora to bardzo ważne – protokół jest jedynym dowodem, że uziemienie faktycznie działa poprawnie, a nie tylko „zostało wykonane”.

Wymagane uprawnienia elektryczne (E i D)

Osoba wykonująca pomiary uziemienia musi posiadać odpowiednie kwalifikacje, najczęściej potwierdzone świadectwami kwalifikacyjnymi w zakresie eksploatacji (E) lub dozoru (D). Uprawnienia te potwierdzają, że elektryk zna zasady bezpieczeństwa, potrafi prawidłowo wykonać pomiary oraz ocenić ich wyniki.

W praktyce pomiary najczęściej wykonują osoby z uprawnieniami E, natomiast protokoły bywają zatwierdzane przez osoby z uprawnieniami D, szczególnie przy większych lub bardziej złożonych instalacjach. Najważniejsze jest jednak to, aby pomiar wykonała osoba kompetentna i doświadczona, a nie przypadkowy wykonawca bez odpowiednich kwalifikacji.

Pomiary uziemienia to moment, w którym teoria i wykonanie spotykają się z rzeczywistością. Dopiero wyniki pomiarów pokazują, czy zastosowane rozwiązania faktycznie spełniają swoją funkcję i zapewniają bezpieczeństwo użytkownikom budynku. To etap, którego nie warto pomijać ani traktować wyłącznie jako formalności.

Dokumentacja uziemienia – co powinno znaleźć się w papierach?

Uziemienie domu to nie tylko element techniczny ukryty w gruncie, ale również zestaw dokumentów, które potwierdzają, że zostało wykonane prawidłowo i zgodnie z obowiązującymi wymaganiami. Dobrze przygotowana dokumentacja ma znaczenie nie tylko na etapie odbioru budynku, lecz także wiele lat później – przy modernizacjach, rozbudowie instalacji, montażu fotowoltaiki czy w sytuacjach spornych z ubezpieczycielem. Brak odpowiednich papierów może sprawić, że nawet poprawnie wykonane uziemienie będzie traktowane jako nieistniejące.

Protokół pomiarów rezystancji uziemienia

Podstawowym dokumentem potwierdzającym skuteczność uziemienia jest protokół pomiarów rezystancji uziemienia. To właśnie on jednoznacznie pokazuje, czy system spełnia wymagania techniczne i normowe. Protokół powinien zawierać informacje o zastosowanej metodzie pomiarowej, uzyskanych wartościach rezystancji, warunkach wykonania pomiaru oraz ocenę, czy wynik mieści się w dopuszczalnych granicach.

Dla Ciebie jako właściciela domu dokument ten jest kluczowy, ponieważ stanowi dowód poprawnego działania uziemienia. Jest wymagany przy odbiorze budynku, przy zgłoszeniach do zakładu energetycznego, a często również przy montażu instalacji fotowoltaicznej lub ładowarki samochodu elektrycznego. Warto pamiętać, że protokół powinien być podpisany przez osobę z odpowiednimi uprawnieniami elektrycznymi – w przeciwnym razie traci swoją wartość formalną.

Protokół robót zanikających

Protokół robót zanikających to dokument, który bywa często pomijany, a ma ogromne znaczenie – zwłaszcza w przypadku uziomu fundamentowego. Ponieważ ten typ uziemienia zostaje trwale zakryty betonem, po zakończeniu budowy nie ma już możliwości jego wizualnej kontroli.

W protokole robót zanikających opisuje się sposób wykonania uziomu, użyte materiały, miejsca połączeń oraz moment, w którym prace zostały zakończone i przykryte. Dokument ten potwierdza, że uziemienie zostało wykonane zgodnie z projektem i zasadami sztuki budowlanej, zanim stało się elementem niedostępnym do sprawdzenia.

Dla inwestora to zabezpieczenie na przyszłość – w razie wątpliwości, awarii lub kontroli masz formalny dowód, że uziom został wykonany prawidłowo, a nie jedynie „zadeklarowany”.

Dokumentacja powykonawcza instalacji

Dokumentacja powykonawcza to komplet materiałów, które pokazują rzeczywisty stan wykonanej instalacji, a nie tylko to, co było zaplanowane na etapie projektu. W kontekście uziemienia powinna ona zawierać m.in. schematy połączeń, lokalizację uziomów, sposób połączenia z Główną Szyną Wyrównawczą oraz zastosowane materiały.

Dobrze przygotowana dokumentacja powykonawcza jest niezwykle przydatna w praktyce. Ułatwia przyszłe prace modernizacyjne, rozbudowę instalacji elektrycznej, a także diagnostykę ewentualnych problemów. Co więcej, w razie szkody lub awarii może być jednym z kluczowych dokumentów analizowanych przez ubezpieczyciela lub rzeczoznawcę.

Kompletna dokumentacja uziemienia to nie zbędna biurokracja, lecz realne zabezpieczenie interesów inwestora. To ona potwierdza, że uziemienie zostało wykonane poprawnie, zgodnie z przepisami i z należytą starannością – nawet wtedy, gdy sam system pozostaje niewidoczny.

Ile kosztuje uziemienie domu w 2026 roku?

Koszt wykonania uziemienia domu w 2026 roku nadal pozostaje relatywnie niewielki w porównaniu do znaczenia, jakie ten element ma dla bezpieczeństwa całego budynku. Różnice cenowe wynikają głównie z rodzaju zastosowanego uziomu, zakresu prac ziemnych, użytych materiałów oraz warunków gruntowych. Poniżej znajdziesz realistyczne przedziały cenowe wraz z wyjaśnieniem, co faktycznie składa się na koszt i gdzie najczęściej pojawiają się rozbieżności w wycenach.

Koszt uziomu fundamentowego

Uziom fundamentowy pozostaje najtańszym rozwiązaniem, pod warunkiem, że jest wykonywany na etapie budowy domu. W 2026 roku koszt jego realizacji zazwyczaj mieści się w przedziale 2 000–2 700 zł.

Na tę cenę składają się głównie materiały (bednarka lub przewód stalowy), robocizna oraz wyprowadzenie połączenia do Głównej Szyny Wyrównawczej. Ponieważ uziom jest integrowany z fundamentami, nie wymaga dodatkowych prac ziemnych, co znacząco obniża koszt całego systemu. To rozwiązanie najbardziej opłacalne ekonomicznie, a jednocześnie bardzo stabilne pod względem parametrów elektrycznych.

Koszt uziomu otokowego

Uziom otokowy jest droższy, ponieważ jego wykonanie wiąże się z robotami ziemnymi wokół budynku. W 2026 roku należy liczyć się z kosztem rzędu 4 400–5 000 zł, w zależności od obwodu domu i warunków gruntowych.

Cena obejmuje wykopanie rowu, ułożenie przewodu uziemiającego, wykonanie trwałych połączeń oraz podłączenie do instalacji. Jeśli teren wokół domu jest już zagospodarowany, koszty mogą wzrosnąć ze względu na konieczność odtworzenia nawierzchni. Uziom otokowy to rozwiązanie skuteczne i trwałe, ale bardziej pracochłonne, co bezpośrednio przekłada się na cenę.

Koszt uziomu szpilkowego

Uziom pionowy (szpilkowy) to rozwiązanie pośrednie pod względem kosztów. W 2026 roku jego wykonanie najczęściej zamyka się w przedziale 3 900–4 500 zł. Ostateczna cena zależy od liczby prętów, głębokości ich instalacji oraz rodzaju gruntu.

W gruntach suchych lub piaszczystych często konieczne jest zastosowanie kilku połączonych prętów, aby uzyskać wymaganą rezystancję. Choć jednostkowo elementy te nie są bardzo drogie, ich liczba i sposób montażu mają duży wpływ na końcową cenę. Uziom szpilkowy jest popularny w budynkach istniejących, ponieważ pozwala wykonać uziemienie bez ingerencji w fundamenty.

Co wpływa na cenę wykonania uziemienia?

Na koszt uziemienia wpływa znacznie więcej niż sam rodzaj uziomu. Duże znaczenie mają warunki gruntowe, które mogą wymusić zastosowanie głębszych lub bardziej rozbudowanych rozwiązań. Istotny jest także wybór materiałów – stal ocynkowana, pomiedziowana czy nierdzewna różnią się ceną i trwałością.

Do kosztów należy doliczyć również pomiary rezystancji uziemienia, sporządzenie protokołów oraz ewentualne dostosowanie systemu do instalacji odgromowej lub fotowoltaicznej. Warto pamiętać, że zbyt niska wycena często oznacza uproszczenia, które mogą ujawnić się dopiero po czasie – np. przy odbiorze instalacji lub montażu dodatkowych systemów.

Dotacje i program „Czyste Powietrze” – czy obejmują uziemienie?

W 2026 roku program „Czyste Powietrze” nie finansuje bezpośrednio samego uziemienia jako osobnej pozycji, jednak w praktyce może ono zostać uwzględnione jako element kosztów towarzyszących przy modernizacji instalacji elektrycznej związanej z montażem pompy ciepła, fotowoltaiki lub innych urządzeń objętych programem.

Oznacza to, że uziemienie może być częścią szerszego zakresu prac, a jego koszt pośrednio wliczony w inwestycję objętą dofinansowaniem. Warto każdorazowo sprawdzić aktualne wytyczne programu oraz skonsultować zakres robót z wykonawcą lub doradcą energetycznym, aby nie pominąć tej możliwości.

Koszt uziemienia domu w 2026 roku jest niewielki w porównaniu do skali całej inwestycji, a jednocześnie ma ogromny wpływ na bezpieczeństwo, trwałość instalacji i możliwość korzystania z nowoczesnych technologii. To jeden z tych elementów, na których oszczędności bardzo szybko mogą okazać się pozorne.

Najczęstsze błędy przy wykonywaniu uziemienia domu

Błędy w uziemieniu rzadko dają o sobie znać od razu. Instalacja może wyglądać poprawnie, przejść podstawowy odbiór, a mimo to nie spełniać swojej funkcji w sytuacji awaryjnej. Problem polega na tym, że większość usterek ujawnia się dopiero po czasie – przy przepięciu, uszkodzeniu urządzenia albo porażeniu prądem. Poniżej omawiam najczęstsze błędy, które pojawiają się przy wykonywaniu uziemienia, oraz wyjaśniam, dlaczego mają one realne konsekwencje dla bezpieczeństwa domu.

Brak pomiarów końcowych

Jednym z najpoważniejszych i jednocześnie najczęstszych błędów jest rezygnacja z końcowych pomiarów uziemienia. Sam fakt wykonania uziomu nie oznacza jeszcze, że działa on prawidłowo. Bez pomiarów nie wiadomo, jaka jest rzeczywista rezystancja uziemienia i czy mieści się ona w dopuszczalnych granicach.

W praktyce spotyka się sytuacje, w których uziemienie „na papierze” istnieje, ale nie spełnia żadnej funkcji ochronnej. Brak pomiarów to również brak protokołu, a więc brak formalnego potwierdzenia bezpieczeństwa instalacji. Dla Ciebie jako inwestora oznacza to ryzyko problemów przy odbiorach, ubezpieczeniu budynku lub montażu nowoczesnych instalacji, takich jak fotowoltaika czy ładowarki EV.

Niewłaściwe materiały i połączenia

Kolejnym częstym błędem jest stosowanie materiałów niedostosowanych do warunków gruntowych lub wykonywanie połączeń bez uwzględnienia zasad trwałości i ochrony przed korozją. Użycie przypadkowych elementów metalowych, cienkich przewodów czy niskiej jakości złącz, może początkowo nie budzić zastrzeżeń, ale z czasem prowadzi do degradacji całego systemu.

Szczególnie problematyczne są nieprawidłowe połączenia różnych metali, które sprzyjają korozji elektrochemicznej. Bez odpowiednich złączy bimetalicznych nawet dobrej jakości uziom może stracić ciągłość elektryczną. To błąd, który nie jest widoczny gołym okiem, a jego skutki pojawiają się dopiero po kilku latach eksploatacji.

Zbyt wysoka rezystancja uziemienia

Uziemienie może być wykonane poprawnie pod względem konstrukcyjnym, a mimo to nie spełniać swojej roli z powodu zbyt wysokiej rezystancji. Przyczyną najczęściej są niekorzystne warunki gruntowe, zbyt mała liczba elementów uziemiających lub ich niewystarczająca głębokość.

Zbyt wysoka rezystancja oznacza, że prąd nie jest skutecznie odprowadzany do gruntu. W praktyce może to prowadzić do nieskutecznego działania zabezpieczeń, problemów z elektroniką lub niespełnienia wymagań instalacji odgromowej. To jeden z powodów, dla których pomiary są tak istotne – pozwalają ocenić, czy konieczne jest rozbudowanie uziomu lub zastosowanie innego rozwiązania.

Brak połączenia z instalacją odgromową i GSW

Bardzo poważnym błędem jest traktowanie uziemienia jako oddzielnego, niezależnego elementu, bez właściwego połączenia z instalacją odgromową i Główną Szyną Wyrównawczą. W takiej sytuacji poszczególne systemy nie współpracują ze sobą, a potencjały elektryczne nie są wyrównane.

Brak połączenia z GSW oznacza, że metalowe elementy w budynku mogą znajdować się na różnych potencjałach, co zwiększa ryzyko porażenia. Z kolei nieprawidłowa integracja z instalacją odgromową sprawia, że energia wyładowania nie jest rozpraszana w kontrolowany sposób. Uziemienie działa skutecznie tylko wtedy, gdy jest częścią jednego, spójnego systemu ochronnego.

Podsumowanie 

Uziemienie domu to jeden z tych elementów instalacji, których nie widać, ale których znaczenie trudno przecenić. Od jego jakości zależy skuteczność ochrony przeciwporażeniowej, bezpieczeństwo przy wyładowaniach atmosferycznych, stabilna praca nowoczesnych urządzeń oraz możliwość bezproblemowej rozbudowy instalacji w przyszłości. To nie jest dodatek techniczny, lecz fundament całego systemu elektrycznego budynku.

Jak pokazuje cały artykuł, skuteczne uziemienie zaczyna się już na etapie projektowania. Wybór odpowiedniego rodzaju uziomu, dopasowanego do warunków gruntu i etapu inwestycji, ma bezpośredni wpływ na osiągane parametry. Równie ważne są materiały, jakość połączeń, prawidłowa integracja z Główną Szyną Wyrównawczą oraz instalacją odgromową. Każde uproszczenie lub pominięcie któregoś z tych elementów obniża poziom bezpieczeństwa całego domu.

Kluczową rolę odgrywają również pomiary i dokumentacja. To one weryfikują, czy uziemienie faktycznie działa, a nie tylko istnieje w projekcie. Protokół pomiarowy i kompletna dokumentacja powykonawcza chronią inwestora zarówno na etapie odbioru budynku, jak i wiele lat później – przy modernizacjach, awariach czy sporach z ubezpieczycielem.

Jeśli planujesz budowę lub modernizację domu, warto traktować uziemienie jako inwestycję długoterminową, a nie miejsce do szukania pozornych oszczędności. Dobrze zaprojektowany i wykonany system będzie pracował niezawodnie przez całe życie budynku, zapewniając bezpieczeństwo Tobie, Twoim bliskim i wszystkim urządzeniom, z których korzystasz na co dzień.

Najczęściej zadawane pytania (FAQ)

Czy uziemienie domu jest obowiązkowe?

Tak. Uziemienie jest wymagane przepisami dla nowych budynków oraz przy modernizacji instalacji elektrycznej. Bez prawidłowego uziemienia instalacja nie spełnia wymagań bezpieczeństwa, co może uniemożliwić odbiór budynku, montaż fotowoltaiki lub uzyskanie ochrony ubezpieczeniowej.

Czy każdy dom musi mieć instalację odgromową?

Nie każdy, ale każdy dom powinien mieć uziemienie. Instalacja odgromowa zależy od wielu czynników, m.in. lokalizacji, wysokości budynku i oceny ryzyka. Nawet jeśli instalacja odgromowa nie jest wymagana, dobrze wykonane uziemienie znacząco ogranicza skutki przepięć i wyładowań w pobliżu budynku.

Jaki rodzaj uziemienia jest najlepszy?

Najlepszym rozwiązaniem jest uziom fundamentowy, ale tylko wtedy, gdy jest wykonany na etapie budowy. W budynkach istniejących najczęściej stosuje się uziom otokowy lub pionowy. Kluczowe jest dopasowanie rodzaju uziomu do warunków gruntowych, etapu inwestycji i planowanych instalacji.

Czy można wykonać uziemienie po zakończeniu budowy domu?

Tak, ale zakres dostępnych rozwiązań jest wtedy ograniczony. Nie da się już wykonać uziomu fundamentowego, dlatego stosuje się uziomy otokowe lub pionowe. Choć są one skuteczne, zwykle wiążą się z większym zakresem prac i wyższym kosztem.

Jaka rezystancja uziemienia jest wymagana?

W praktyce przyjmuje się, że rezystancja uziemienia nie powinna przekraczać 10 Ω, choć w niektórych instalacjach wymagania mogą być bardziej rygorystyczne. Ostateczną ocenę zawsze potwierdzają pomiary wykonane przez uprawnionego elektryka.

Czy uziemienie trzeba mierzyć?

Tak. Pomiary są obowiązkowe i stanowią jedyny sposób potwierdzenia skuteczności uziemienia. Bez protokołu pomiarowego uziemienie nie ma wartości formalnej, nawet jeśli zostało poprawnie wykonane technicznie.

Kto może wykonać pomiary uziemienia?

Pomiary może wykonać osoba z odpowiednimi uprawnieniami elektrycznymi (E lub D). Protokół musi być podpisany przez uprawnionego specjalistę – w przeciwnym razie nie będzie uznawany przy odbiorach czy kontrolach.

Czy uziemienie jest potrzebne przy fotowoltaice i ładowarce EV?

Zdecydowanie tak. Instalacje OZE i ładowarki samochodów elektrycznych wymagają skutecznego uziemienia, zarówno ze względów bezpieczeństwa, jak i poprawnej pracy urządzeń. Brak lub słabe uziemienie może powodować błędy, wyłączenia lub odmowę uruchomienia instalacji.

Czy program „Czyste Powietrze” obejmuje uziemienie?

Uziemienie nie jest finansowane jako osobna pozycja, ale jego koszt może być uwzględniony jako element prac towarzyszących przy inwestycjach objętych dotacją, np. przy modernizacji instalacji elektrycznej pod pompę ciepła lub fotowoltaikę.

Czy na uziemieniu można oszczędzać?

To jeden z obszarów, w których pozorne oszczędności są szczególnie ryzykowne. Tańsze materiały, brak pomiarów lub uproszczone rozwiązania często prowadzą do problemów po kilku latach. Dobrze wykonane uziemienie to niewielki koszt w skali budowy, a ogromna różnica w bezpieczeństwie.

Bibliografia 

1. https://rst.pl/wymagania-norm-i-warunki-stosowania-materialow-do-budowy-uziemien/
2. https://grubygrow.pl/blog/uziom-fundamentowy-czy-otokowy-kompleksowy-przewodnik-po-wyborze-i-wykonaniu/
3. https://www.obo.pl/fileadmin/DMS/Broschueren/02_TBS/Leitfaden_Erdungssysteme_pl.pdf
4. https://www.oferteo.pl/artykuly/uziemienie-domu
5. https://www.kroczyce.pl/dokumenty/Wzor_protokolu_z_pomiaru_rezystencji_uziemienia.pdf
6. https://www.megam.net.pl/blog/kto-moze-wykonywac-pomiary-elektryczne-budynkow
7. https://czystepowietrze.gov.pl/wez-dofinansowanie/pytania-i-odpowiedzi/nowy-program-czyste-powietrze-obowiazujacy-od-31-marca-2025