Fundament to element, którego po wykonaniu już nie widać, ale to właśnie od niego zależy stabilność całego budynku na długie lata. Dlatego ten etap budowy wymaga szczególnej uwagi, spokojnego planowania i trzymania się sprawdzonych zasad wykonawczych. Jednym z najczęściej stosowanych rozwiązań w budownictwie jednorodzinnym są ławy fundamentowe, których zadaniem jest bezpieczne przeniesienie obciążeń z budynku na grunt.

W tym artykule przeprowadzę Cię przez cały proces ich wykonania krok po kroku – od przygotowania terenu i wykopów, przez zbrojenie i betonowanie, aż po izolację oraz zasypanie. Skupię się na praktyce: co zrobić, w jakiej kolejności i na co zwrócić szczególną uwagę, aby uniknąć kosztownych błędów. Zapraszam do lektury.

Czym są ławy fundamentowe i dlaczego ich poprawne wykonanie jest kluczowe?

Ławy fundamentowe to podłużne elementy konstrukcyjne, które stanowią bezpośrednią podstawę dla ścian nośnych budynku. Ich zadaniem jest równomierne rozłożenie ciężaru domu na grunt i ograniczenie nierównomiernego osiadania konstrukcji. Jeśli zostaną wykonane nieprawidłowo, skutki mogą pojawić się dopiero po czasie – w postaci pęknięć ścian, problemów z wilgocią lub deformacji budynku. Właśnie dlatego tak ważne jest zachowanie właściwej kolejności prac, odpowiednich wymiarów oraz jakości materiałów. Dobrze wykonane ławy zapewniają stabilność całej konstrukcji i spokój na etapie dalszej budowy.

Krok 1 – przygotowanie terenu i formalności

Zanim rozpoczniesz jakiekolwiek prace ziemne, musisz zadbać o właściwe przygotowanie działki i spełnienie podstawowych formalności. Ten etap ma ogromny wpływ na bezpieczeństwo konstrukcji i poprawny przebieg kolejnych działań.

Badania geotechniczne gruntu

Od badań geotechnicznych zaczyna się każda odpowiedzialna budowa. Dzięki nim dowiesz się, jaka jest nośność gruntu, na jakiej głębokości znajdują się warstwy nośne oraz czy na działce występuje woda gruntowa.

Na podstawie tych informacji projektant określa głębokość posadowienia i wymiary fundamentów, co pozwala uniknąć zbyt płytkiego lub nieprawidłowego posadowienia. Pominięcie badań oznacza działanie „w ciemno” i realne ryzyko problemów konstrukcyjnych w przyszłości.

Usunięcie humusu i przygotowanie placu budowy

Kolejnym krokiem jest zdjęcie warstwy humusu, czyli żyznej ziemi roślinnej. Nie nadaje się ona do posadowienia fundamentów, ponieważ ma niską nośność i zawiera substancje organiczne. Zazwyczaj usuwa się ją na głębokość kilkunastu do kilkudziesięciu centymetrów i odkłada w innym miejscu działki, gdzie później może posłużyć do prac ogrodowych. Na tym etapie warto również uporządkować teren budowy i zaplanować miejsca składowania materiałów, aby kolejne prace przebiegały sprawnie.

Wytyczenie geodezyjne ław

Aby fundamenty zostały wykonane dokładnie tam, gdzie przewiduje projekt, konieczne jest geodezyjne wytyczenie budynku. Geodeta wyznacza osie konstrukcyjne, narożniki oraz stały punkt odniesienia wysokościowego, czyli reper. Dzięki temu masz pewność, że wykopy pod fundamenty będą wykonane w odpowiednich miejscach i na właściwej głębokości. Błędy popełnione na tym etapie są trudne lub wręcz niemożliwe do skorygowania po wykonaniu wykopów i betonowaniu.

Krok 2 – wykopy pod ławy fundamentowe

Po zakończeniu prac przygotowawczych możesz przejść do robót ziemnych, czyli wykonania wykopów pod fundamenty. To etap, na którym liczy się precyzja – zarówno w zakresie głębokości, jak i przebiegu wykopów zgodnie z wytyczeniem geodezyjnym.

Głębokość posadowienia a strefa przemarzania

Wykopy pod fundamenty muszą sięgać poniżej strefy przemarzania gruntu, aby konstrukcja nie była narażona na działanie mrozu i wysadziny zimowe. Głębokość posadowienia zależy od regionu kraju oraz warunków gruntowych i zawsze powinna wynikać z projektu. Zbyt płytki wykop to jeden z najczęstszych i najbardziej kosztownych błędów, który może skutkować pękaniem ścian i nierównomiernym osiadaniem budynku.

Szerokość wykopu i zapas pod szalunki

Szerokość wykopu musi odpowiadać szerokości projektowanej ławy fundamentowej, z uwzględnieniem ewentualnego zapasu na deskowanie. Jeśli planowane jest wykonanie ław w szalunkach, wykop powinien być szerszy o kilkanaście centymetrów z każdej strony. Zbyt wąski wykop utrudnia prawidłowe ułożenie zbrojenia i betonowanie, a zbyt szeroki oznacza niepotrzebne roboty ziemne i większe koszty.

Zabezpieczenie ścian wykopu

Podczas wykonywania wykopów musisz zwrócić uwagę na rodzaj gruntu. W gruntach spoistych, takich jak gliny, ściany wykopu mogą pozostać niemal pionowe i często pełnią rolę naturalnego szalunku. W gruntach sypkich, np. piaszczystych, konieczne jest odpowiednie nachylenie ścian lub zastosowanie tymczasowych zabezpieczeń, aby zapobiec ich osuwaniu się. Niezabezpieczony wykop może ulec zasypaniu, a ziemia wymieszana z betonem znacząco obniża trwałość fundamentu.

Na zakończenie tego etapu warto sprawdzić, czy dno wykopu znajduje się na warstwie nośnej gruntu i czy jego poziom jest zgodny z projektem. Dopiero wtedy można bezpiecznie przejść do przygotowania podłoża pod właściwe wykonanie fundamentów.

Krok 3 – przygotowanie podłoża pod ławy fundamentowe

Po wykonaniu wykopów przychodzi moment na przygotowanie podłoża, na którym bezpośrednio zostaną wykonane fundamenty. Ten etap ma kluczowe znaczenie dla trwałości konstrukcji, ponieważ zapobiega mieszaniu się betonu z gruntem i pozwala zachować jego właściwe parametry.

Chudy beton – kiedy jest konieczny?

W wielu przypadkach na dnie wykopu wykonuje się warstwę tzw. chudego betonu. Jest to beton o obniżonej zawartości cementu, którego zadaniem jest wyrównanie i ustabilizowanie podłoża. Stosuje się go szczególnie wtedy, gdy grunt jest nierówny, ma słabą nośność lub gdy planowane jest wykonanie ław w deskowaniu. Chudy beton ułatwia dokładne ustawienie szalunków i zapewnia równą powierzchnię pod zbrojenie.

Folia budowlana jako alternatywa

Jeżeli ławy mają być wylewane bezpośrednio w gruncie, a podłoże jest stabilne, zamiast chudego betonu można zastosować grubą folię budowlaną. Układa się ją na dnie i ścianach wykopu, tak aby szczelnie oddzielała beton od gruntu. Folia zapobiega wsiąkaniu wody z mieszanki betonowej w ziemię, co pozwala zachować właściwą wytrzymałość betonu i poprawia jakość fundamentu.

Najczęstsze błędy na tym etapie

Do najczęściej popełnianych błędów należy betonowanie bezpośrednio na nierównym lub rozluźnionym gruncie oraz uszkodzenie folii podczas dalszych prac. Warto również zwrócić uwagę na czystość wykopu – obecność błota, wody lub luźnej ziemi może osłabić przyczepność betonu. Starannie przygotowane podłoże to solidna baza, która znacząco zmniejsza ryzyko problemów na kolejnych etapach budowy.

Krok 4 – szalowanie ław fundamentowych

Szalowanie to etap, który decyduje o kształcie, wymiarach i poziomie ław fundamentowych. W zależności od warunków gruntowych oraz przyjętej technologii, może być ono konieczne albo całkowicie zbędne, jednak w każdym przypadku wymaga dokładności.

Ławy wylewane bezpośrednio w gruncie

Jeśli grunt jest stabilny i nie osypuje się, wykop może pełnić rolę naturalnego szalunku. W takim przypadku beton wylewa się bezpośrednio do wykopu, a jego ściany wyznaczają kształt ławy. Przed betonowaniem należy jednak upewnić się, że dno i boki wykopu są równe, a wcześniej ułożona folia budowlana nie jest uszkodzona. Ten sposób wykonania jest szybszy i tańszy, ale wymaga dobrych warunków gruntowych.

Ławy w deskowaniu – kiedy są wymagane?

Deskowanie staje się konieczne wtedy, gdy grunt jest słaby, sypki lub gdy zależy Ci na bardzo dokładnych wymiarach fundamentu. Szalunki wykonuje się najczęściej z desek, które ustawia się po obu stronach ławy i solidnie kotwi w gruncie. Ich zadaniem jest utrzymanie betonu w odpowiednim kształcie podczas betonowania i wiązania.

Stabilizacja i poziomowanie szalunków

Niezależnie od rodzaju szalunku, musi on być stabilny i prawidłowo wypoziomowany. Szalunki należy podeprzeć i zabezpieczyć przed przesunięciem pod naporem świeżego betonu. Bardzo ważne jest także sprawdzenie poziomu górnej krawędzi, ponieważ to ona wyznaczy poziom dalszych prac murarskich. Błędy na tym etapie trudno naprawić później, dlatego warto poświęcić czas na dokładne ustawienie szalunków.

Krok 5 – zbrojenie ław fundamentowych

Zbrojenie to jeden z najważniejszych etapów, który w praktyce decyduje o odporności fundamentu na pękanie i nierównomierne osiadanie. Prawidłowo wykonane ławy fundamentowe powinny tworzyć jednolitą, sztywną konstrukcję zdolną do przenoszenia obciążeń z całego budynku.

Czy ławy fundamentowe muszą być zbrojone?

W budownictwie jednorodzinnym zbrojenie ław jest standardem i nie powinno być traktowane jako element opcjonalny. Nawet jeśli projektowany budynek jest niewielki, brak zbrojenia znacząco zwiększa ryzyko rys i pęknięć wynikających z pracy gruntu. Zbrojenie pozwala przejąć naprężenia rozciągające, których sam beton nie jest w stanie bezpiecznie przenieść.

Typowy schemat zbrojenia

Najczęściej stosuje się cztery pręty główne ułożone wzdłuż ławy – dwa w dolnej i dwa w górnej części przekroju. Pręty te łączy się strzemionami rozmieszczonymi co kilkadziesiąt centymetrów, które stabilizują całą konstrukcję i utrzymują właściwe odległości między prętami. Średnice i rozstaw zbrojenia zawsze powinny być zgodne z projektem konstrukcyjnym.

Zbrojenie narożników i zachowanie ciągłości

Szczególną uwagę należy zwrócić na narożniki i miejsca załamań ław. Pręty główne nie mogą się tam po prostu kończyć ani krzyżować pod kątem prostym. Aby zachować ciągłość zbrojenia, stosuje się pręty wygięte w kształcie litery „L” lub odpowiednie zakłady. Dzięki temu ławy pracują jako jeden, połączony układ, a nie jako niezależne odcinki.

Otulina betonowa i odbiór zbrojenia

Zbrojenie musi być otoczone odpowiednią warstwą betonu, zwaną otuliną. Chroni ona stal przed korozją i zapewnia jej prawidłową współpracę z betonem. Pręty nie mogą stykać się z gruntem ani szalunkiem, dlatego stosuje się podkładki dystansowe. Przed betonowaniem warto dopilnować odbioru zbrojenia przez kierownika budowy – to ostatni moment, aby wychwycić ewentualne błędy, zanim zostaną trwale ukryte w betonie.

Krok 6 – betonowanie ław fundamentowych

Betonowanie to moment, w którym przygotowane wcześniej wykopy, szalunki i zbrojenie zamieniają się w rzeczywistą konstrukcję nośną. Na tym etapie nie ma już miejsca na improwizację, ponieważ jakość wykonania bezpośrednio wpływa na trwałość i nośność, jaką będą miały ławy fundamentowe.

Klasa betonu i sposób jego podania

Do wykonywania ław fundamentowych stosuje się beton o klasie dobranej w projekcie, najczęściej co najmniej C16/20. Najbezpieczniejszym rozwiązaniem jest zamówienie betonu z wytwórni, co gwarantuje powtarzalną jakość mieszanki. Beton należy podawać równomiernie na całej długości ławy, tak aby dokładnie wypełnił przestrzeń między szalunkami lub ścianami wykopu.

Betonowanie ciągłe – dlaczego nie wolno robić przerw?

Ławy fundamentowe powinny być betonowane w jednym ciągu, bez dłuższych przerw technologicznych. Przerwanie betonowania i kontynuowanie go po związaniu wcześniejszej warstwy prowadzi do powstania słabego połączenia, które może stać się miejscem pęknięć. Jednorazowe betonowanie zapewnia jednolitą strukturę i równomierne przenoszenie obciążeń.

Zagęszczanie betonu

Świeżo wylany beton wymaga zagęszczenia, aby usunąć pęcherze powietrza i dokładnie otulić zbrojenie. Najlepszym narzędziem do tego celu jest wibrator buławowy, który zanurza się w mieszance w kilku miejscach na krótką chwilę. Dzięki zagęszczaniu beton staje się jednorodny, a fundament zyskuje pełną wytrzymałość projektową.

Wyrównanie górnej powierzchni ławy

Po zakończeniu betonowania górną powierzchnię ławy należy starannie wyrównać i wypoziomować. To od niej zależy prawidłowe murowanie ścian fundamentowych w kolejnym etapie. Nierówności mogą prowadzić do problemów z zachowaniem poziomów, dlatego warto poświęcić czas na dokładne wykończenie tej powierzchni, zanim beton zacznie wiązać.

Krok 7 – pielęgnacja betonu i rozszalowanie

Po zakończeniu betonowania prace przy fundamentach wcale się nie kończą. To właśnie w pierwszych dniach po wylaniu betonu zapada decyzja o jego rzeczywistej wytrzymałości i trwałości, dlatego ten etap ma równie duże znaczenie jak samo betonowanie.

Jak i jak długo pielęgnować beton?

Świeży beton wymaga odpowiednich warunków do prawidłowego wiązania. Przez pierwsze kilka dni należy chronić go przed zbyt szybkim wysychaniem, regularnie zraszając wodą lub przykrywając folią. Standardowo pielęgnację prowadzi się przez około 7 dni, a w upalne lub wietrzne dni nawet dłużej. Dzięki temu beton osiąga zakładaną wytrzymałość i nie powstają rysy skurczowe.

Warunki pogodowe a wiązanie betonu

Temperatura i pogoda mają duży wpływ na proces dojrzewania betonu. Wysokie temperatury przyspieszają odparowywanie wody, natomiast niskie mogą spowolnić lub nawet zaburzyć wiązanie. Betonowanie i pielęgnację najlepiej prowadzić w umiarkowanych warunkach, a w razie potrzeby stosować odpowiednie zabezpieczenia, takie jak osłony lub dodatki do betonu.

Kiedy można zdjąć szalunki i kontynuować budowę?

Rozszalowanie ław fundamentowych wykonuje się zazwyczaj po kilku dniach, gdy beton osiągnie wystarczającą wytrzymałość, aby zachować swój kształt. Najczęściej następuje to po około 7 dniach, choć dokładny czas zależy od warunków pogodowych i użytej mieszanki. Po rozszalowaniu można przystąpić do kolejnych prac, takich jak wykonanie izolacji lub murowanie ścian fundamentowych, pamiętając, że pełną wytrzymałość beton uzyskuje dopiero po 28 dniach.

Krok 8 – izolacja ław fundamentowych

Po związaniu betonu kolejnym istotnym etapem jest zabezpieczenie fundamentów przed wilgocią. Prawidłowo wykonana izolacja sprawia, że ławy fundamentowe nie będą podciągały wody z gruntu, co ma bezpośredni wpływ na trwałość ścian i komfort użytkowania budynku.

Izolacja pozioma

Izolację poziomą wykonuje się na górnej powierzchni ławy, tuż przed rozpoczęciem murowania ścian fundamentowych. Najczęściej stosuje się papę podkładową układaną w jednej lub dwóch warstwach albo grubą folię hydroizolacyjną. Materiał izolacyjny musi szczelnie pokrywać całą powierzchnię ławy i być ułożony na czystym, suchym betonie, aby skutecznie blokować podciąganie wilgoci.

Połączenie izolacji ław z izolacją ścian fundamentowych

Izolacja ław nie może być wykonana jako oddzielny element. Powinna łączyć się z późniejszą izolacją pionową ścian fundamentowych, tworząc ciągłą barierę przeciwwilgociową. Dlatego izolację poziomą wyprowadza się nieco poza obrys ławy, co ułatwia jej szczelne połączenie z izolacją ścian. Brak ciągłości izolacji to jeden z najczęstszych błędów, który może prowadzić do zawilgocenia i problemów eksploatacyjnych w przyszłości.

Krok 9 – zasypywanie i zagęszczanie gruntu

Po wykonaniu izolacji można przejść do zasypywania wykopów wokół fundamentów. Choć jest to jeden z ostatnich etapów prac przy fundamentach, jego dokładność ma duży wpływ na stabilność gruntu i późniejsze osiadanie terenu wokół budynku.

Kiedy zasypywać fundamenty?

Zasypywanie należy rozpocząć dopiero po wykonaniu izolacji przeciwwilgociowej i upewnieniu się, że beton osiągnął wystarczającą wytrzymałość. Pozostawianie odkrytych fundamentów na dłuższy czas nie jest wskazane, ponieważ naraża je na działanie warunków atmosferycznych. Do zasypki najlepiej wykorzystać grunt rodzimy pozbawiony humusu, korzeni i innych zanieczyszczeń organicznych.

Zasypywanie warstwami i zagęszczanie

Grunt należy zasypywać stopniowo, warstwami o grubości około 20–30 cm. Każdą warstwę trzeba dokładnie zagęścić, najlepiej mechanicznie, aby zapobiec późniejszemu osiadaniu terenu. Niedostateczne zagęszczenie może prowadzić do zapadania się gruntu przy fundamentach i problemów z nawierzchniami wokół budynku. Starannie wykonane zasypywanie zapewnia stabilne podparcie fundamentów i bezpieczne przejście do kolejnych etapów budowy.

Najczęstsze błędy przy budowie ław fundamentowych

Na etapie fundamentów nawet pozornie niewielkie zaniedbania mogą mieć poważne konsekwencje w dalszych latach użytkowania budynku. Poniżej znajdziesz najczęściej spotykane błędy, które bezpośrednio wpływają na trwałość i bezpieczeństwo, jakie powinny zapewniać ławy fundamentowe.

• Brak badań gruntu – bez rozpoznania warunków gruntowo-wodnych projekt fundamentów opiera się na założeniach, a nie na faktach. Może to skutkować posadowieniem na słabym gruncie, problemami z wodą gruntową i koniecznością kosztownych napraw lub wzmocnień w przyszłości.
• Zbyt płytkie posadowienie – wykonanie fundamentów powyżej strefy przemarzania naraża je na działanie mrozu i wysadziny gruntowe. W efekcie może dochodzić do podnoszenia i nierównomiernego osiadania budynku, co objawia się pęknięciami ścian i stropów.
• Brak lub błędne zbrojenie – zbyt mała ilość stali, niewłaściwe średnice prętów lub brak ciągłości zbrojenia w narożnikach znacząco osłabiają konstrukcję. Beton bez prawidłowego zbrojenia nie jest w stanie przenieść naprężeń rozciągających i szybciej ulega uszkodzeniom.
• Dolewanie wody do betonu – robione często w celu „ułatwienia” betonowania, prowadzi do obniżenia wytrzymałości mieszanki. Nadmiar wody powoduje segregację składników betonu, zwiększa jego porowatość i skraca trwałość fundamentów.
• Brak pielęgnacji i izolacji – zbyt szybkie wysychanie świeżego betonu sprzyja powstawaniu rys skurczowych, a brak izolacji przeciwwilgociowej prowadzi do podciągania wody z gruntu. W efekcie pojawiają się problemy z wilgocią, które są trudne do usunięcia na późniejszym etapie.

Podsumowanie – jak wykonać ławy fundamentowe poprawnie i bez ryzyka?

Poprawne wykonanie fundamentów to proces, w którym liczy się nie tylko jakość materiałów, ale przede wszystkim kolejność i dokładność poszczególnych prac. Jeśli zadbasz o właściwe przygotowanie terenu, precyzyjne wykopy, prawidłowe zbrojenie oraz staranne betonowanie i izolację, znacząco ograniczysz ryzyko problemów konstrukcyjnych w przyszłości. Każdy etap, nawet ten pozornie prosty, ma realny wpływ na trwałość całego budynku.

Dobrze zaprojektowane i wykonane ławy fundamentowe stanowią stabilną bazę dla dalszych prac budowlanych i pozwalają bez obaw przejść do wznoszenia kolejnych elementów konstrukcji. Trzymając się sprawdzonych zasad i unikając typowych błędów, inwestujesz w bezpieczeństwo, trwałość i spokój na długie lata użytkowania domu.

Checklista: sprawdź, czy wykonałeś wszystkie etapy poprawnie

Zanim przejdziesz do kolejnych prac budowlanych, sprawdź, czy:

• zrobiłeś badania geotechniczne gruntu i ich wyniki zostały uwzględnione w projekcie
• usunąłeś warstwę humusu i odpowiednio przygotowałeś plac budowy
• wytyczyłeś osie budynku oraz reper wysokościowy zgodnie z projektem
• wykonałeś wykopy na odpowiednią głębokość, poniżej strefy przemarzania gruntu
• sprawdziłeś nośność i równość dna wykopu
• wykonałeś warstwę chudego betonu lub ułożyłeś folię budowlaną
• ustawiłeś stabilne i wypoziomowane szalunki
• ułożyłeś zbrojenie zgodnie z projektem, zachowując ciągłość w narożnikach
• zapewniłeś właściwą otulinę betonową dla zbrojenia
• zabetonowałeś fundamenty w jednym ciągu, bez przerw technologicznych
• zagęściłeś beton i wyrównałeś górną powierzchnię ław
• prawidłowo pielęgnowałeś beton w pierwszych dniach po wylaniu
• wykonałeś izolację przeciwwilgociową fundamentów
• zasypałeś wykopy warstwami i dokładnie zagęściłeś grunt

Jeśli na wszystkie pytania możesz odpowiedzieć „tak”, masz solidnie wykonane fundamenty i możesz bezpiecznie przejść do dalszych etapów budowy.

FAQ – najczęściej zadawane pytania o ławy fundamentowe

Na koniec zebrałam odpowiedzi na pytania, które najczęściej pojawiają się na etapie planowania i wykonywania fundamentów. Pozwolą Ci szybko rozwiać wątpliwości i lepiej ocenić, jakie rozwiązania będą właściwe w Twoim przypadku.

Jak głęboko powinna być ława fundamentowa?

Głębokość ławy fundamentowej zależy od strefy przemarzania gruntu oraz warunków gruntowo-wodnych na działce. W praktyce fundamenty wykonuje się poniżej strefy przemarzania, czyli zazwyczaj na głębokości od około 80 do 120 cm. Ostateczną głębokość zawsze powinien określać projekt, oparty na badaniach geotechnicznych.

Ile kosztuje zrobienie ław fundamentowych?

Koszt wykonania ław fundamentowych zależy od wielu czynników, takich jak wielkość budynku, ilość betonu, zakres zbrojenia oraz ceny robocizny w danym regionie. W praktyce jest to jeden z droższych etapów stanu surowego, jednak oszczędzanie na fundamentach nie jest dobrym pomysłem. Dokładną wycenę można uzyskać dopiero na podstawie projektu i lokalnych stawek.

Czym się różni fundament od ławy fundamentowej?

Fundament to ogólne pojęcie obejmujące wszystkie elementy, które przenoszą obciążenia budynku na grunt. Ława fundamentowa jest jednym z rodzajów fundamentów i stanowi podłużną podstawę, na której opierają się ściany nośne. Innymi rozwiązaniami są m.in. płyta fundamentowa czy stopy fundamentowe.

Ile trwa zrobienie ławy fundamentowej?

Same prace związane z wykonaniem ław fundamentowych zazwyczaj trwają od kilku dni do około dwóch tygodni. Czas ten obejmuje wykopy, zbrojenie, betonowanie oraz wstępne wiązanie betonu. Należy jednak pamiętać, że beton osiąga pełną wytrzymałość po około 28 dniach, choć dalsze prace można rozpocząć wcześniej.

Czy głębszy fundament jest lepszy?

Głębszy fundament nie zawsze oznacza lepsze rozwiązanie. Najważniejsze jest posadowienie fundamentów na odpowiedniej warstwie nośnej i poniżej strefy przemarzania. Zbyt głębokie fundamenty mogą niepotrzebnie zwiększyć koszty budowy, jeśli nie są uzasadnione warunkami gruntowymi lub projektem.

Bibliografia

1. https://www.youtube.com/watch?v=Ig04jxWF6AU
2. https://poradnik-budowlany.pl/budowa-fundamentow-krok-po-kroku-w-10-etapach/
3. https://www.archon.pl/lawa-fundamentowa-art-10421
4. https://www.mgprojekt.com.pl/blog/lawa-fundamentowa/